Opning
Dagen vart sparka i gang av Ragnhild Lied, nesteleiar i Utdanningsforbundet. Ho understreka at sjølv om L06 har opna for at Formgjevingsfaga skal kunne spele ei større rolle i vidaregåande skule, har det enno ikkje lukkast å gje desse faga den plassen dei fortener. Faget har no eit kritisk, miljømedvite konsumentperspektiv, og er i så måte svært viktig for framtida.

Politikarar snakkar gjerne om entreprenørfag, innovasjon og utvikling, men då kopla til realfaga, medan næringsliv og kulturliv på si side jobbar nært saman for å skape prosjekt. R. Lied framheva at denne tanken om koplinga mellom realfaga og formgjevingsfaga må fremjast også i høve til skulen. Synleggjering av dei høva som ligg i SSP med Formgjevingsfag er avgjerande for at tilbodet vert nytta til fulle. Det første steget i å auke søknaden er at elevane får kunnskap om at tilbodet finst. Det må synleggjerast på vilbli.no i søknadsprosessen, samstundes som fagfeltet må sikte mot det endelege – eit eige utdanningsprogram på linje med Musikk, dans og drama. Det kom klårt fram at dette er saker Utdanningsforbundet også ser på som viktige.

Frå filosofi til klasserom
Programmet for dagen var variert, og Professor Gunnar Danbolt starta dagen med å gje eit filosofisk blikk på faget. Han trekte trådane attende til tida då kulturomgrepet vart utvikla som grunnlag for menneske si danning. Marcus Tullius Cicero lanserte tanken om eit skilje mellom menneske og dyr. Alle er samde i at mennesket er eit dyr, samstundes er det semje om at mennesket er noko meir enn det. Det er menneske si oppgåve – å verte et menneske (humanus) gjennom Cultura animi – å dyrke opp det menneskelige. For å dyrke det menneskelege må nokon ta på seg oppgåva å trene og danne dei moralske evnene. Dette er kulturen si oppgåve gjennom estetikken.

Dette klassisk-humanistiske synet på kultur som felles grunnlag, vart utfordra den augneblinken vi starta å sjå på mennesket som eit individ med særeigne individuelle kjensler. Dette er individuelt, medan utdanning skulle vere til dei felles verdiane. Her kjem menneskets natur inn, og kultur vart lokalisert i fellesreferansane heller enn i einskilindividet si danning til menneskelege kvalitetar. Resultatet var at omgrepet kunst vart introdusert. Kunst var tidlegare noko som imiterte ei form for røyndom, men no såg ein på kunst som noko anna. Det var no eit uttrykk for den individuelle kunstnar sin kreativitet.  Det som kjenneteikna ein kunstnar var evna til å kombinere personlege kjensler til allmenn gjenkjenning.

Det er denne forståinga som ligg til grunn for faget slik det no er utforma. Kunsten skal gje oss noko som utfordrar oss, og som vi ikkje forventar. Det bryt difor med det vi vil ha, for vi vil ha det behagelege. Kunsten utviklar seg difor i brot, og vi som ser det veit ikkje korleis vi skal halde oss til dette. Kanskje vi i faget i dag kan seie at dette er viktig i danningsprosessen, at vi heile tida øver oss i å sjå på det andre og dei andre, som vi ikkje er vande til å sjå?

”Ukens bilde”
Denne utfordringa som kunsten kan presentere elevar vart synleggjort gjennom prosjektet ”Ukens bilde”. Frithjof Bringager frå Nasjonalgalleriet fortalde engasjert om dette pilotprosjekt med digital kunstformidling i den vidaregåande skule. Fokuset har vore på det som er annleis, for å opne for at elevar kan reflektere vidare ut over faget sine grenser. I tre år har Nasjonalgalleriet og Persbråten videregående skole samarbeida for at alle elevar ved skulen, ikkje berre ved Formgivingsfag, skal kunne møte kunsten. Kvart semester vert det drøfta kunstverk som skal ligge i årsplanen, kva fag dei skal inn i, og kven av lærarane som skal utvikle oppgåver for dei ulike faga. Elevane stilte seg først spørjande til prosjektet, men viste etter kvart at dei tykte det var ein positiv del av skulekvardagen.

Hus og kunst
Biletkunstnar Jorunn Sannes representerer ei sterk stemme frå praksisfeltet. Ho fortalde om prosessane ho nytta seg av i arbeidet sitt. Ho har hatt ansvaret for store utsmykkingsoppdrag, mellom anna til det nye Lærernes hus, taket på det nye operabygget og biblioteket i Alexandria. Det vart tydeleg at fokuset hennar, som maktar å kople ein overliggjande ide med dei avgrensingar og høve som ligg i fysiske rammer, tilgjengelege materiale og teknikkar, var ankra i praksis. Vinklar, djupne og lys/skugge, dag og natt er viktige element, og ho la vekt på at prototypar i ulike storleikar var naudsynte i utforskinga.

Snøhetta 
Kjetil Thorsen frå Snøhetta var óg oppteken av det praktiske aspektet i utvikling av nye bygg. For å utvikle god arkitektur, må nokre faktorar liggje til rette. For å skape eit produkt må ein ha ein medviten plan, og samstundes innsikt i andre ekspertar sine utfordringar (transposisjonering). Fyrst må ein gje den einskilde kjensla av å kunne bidra med og utvikle sitt beste, og ikkje avgrense eit potensiale sjølv om det skal inngå i eit fellesskap. For det andre er det svært viktig at det analoge og digitale ikkje kan fungere separat, men at ein må få tak i den kombinasjonen som ligg i dialogen mellom desse. Dei utviklar kvarandre og styrkar kvarandre. Verkstadane vert viktige, og Snøhetta har ambisjonen at 40% av det som går føre seg skal vere verkstadbasert for å motverke einsrettinga ein ser dersom dataprogram vert nytta. Kanskje SSP – Formgjevingsfag kan vise seg å vere ein veg mot styrka verkstadkunnskap hjå framtidige arkitektar?

Skulebygget som læremiddel
Professor Liv Merete Nielsen tok opp sjølve skulebygget som eit felles referansepunkt for refleksjon om kvalitetar ved dei fysiske omgjevnadane. Alle har gått på skule. Alle hugsar sitt første klasserom. Skulebygget i seg sjølv kommuniserer verdiar. Skulebygget si utforming er ein sum av ulike faktorar: Økonomi, retningsliner, kunnskap om læringsmiljø, tingarane, arkitekten, brukarane, og allmenn debatt om arkitektur. Som refleksjonsbase, kan skulebygget vere eit felles utgangspunkt for å skape diskusjonar og refleksjonar rundt funksjon og estetikk.

I bygging av nye skular er det er ikkje nok at arkitekten er dyktig. Dei andre involverte må også ha kunnskap. Ein masterstudent som i oppgåva si såg på dei skulebygga som hadde fått Skulebyggprisen 1998 – 2004 konkluderte med at dei låg flott i terrenget og såg eksternt ut som signalbygg. Innvendinga var at bygga innvendig fekk same utforming som før. Kunst og handverks-/Formgjevings-verkstadane ligg framleis i kjellaren. Barn er avanserte lesarar av den fysiske ramma rundt skulen. Når det vert eit gap mellom intensjon og røyndom – fokus på heving av kunnskap, men manglande opprusting av skular, kan dette føre til at skulen misser status. Dette, saman med plassering av ulike rom kan problematiserast i dialog med elevane.

Liv Klakegg Dahlin, høgskolelektor, Avd for estetiske fag, Høgskolen i Oslo, leia konferansen.

For nye Lærernes hus var ideen eit spegelbilete som formidlar innhaldet og funksjonen til bygget. Jorunn Sannes jobba fram eit silketrykk basert på bokstavar og teikn, og ein prototype i full storleik vart prøvd før avgjerda vart teken. Fasaden har fått spegelfelt, der sol skapar skuggar av bokstavar. Om dagen skapar dette skjerming frå sol og innsyn, medan bygget på kvelden fungerar som ei lampe med innsyn heller enn utsyn.

Kjetil Thorsen, direktør Snøhetta.